Một chiều ở ấp Thanh Bình

“…Thuở ấy, cụ cố họ Nguyễn nhà ta từ Trảng Bàng lên đây lập nghiệp thì đất này còn toàn những bưng hoang, sình lầy. Từ sông Vàm Cỏ, theo rỗng Bà Cầu hoặc rỗng Cây Khô đi vào mới gặp đất giồng với rừng chồi lúp xúp. Nơi bến cập thuyền còn mọc đầy cây thốt nốt. Từ đấy, bến Thốt Nốt thành tên gọi. Cách bến chừng vài ba trăm mét, còn một cây gõ cổ thụ, mấy người ôm không hết, chính là nơi cụ cố dựng lên ngôi miếu này đây…”. Đấy là một phần câu chuyện của ông Nguyễn Văn Khuynh, nay đã 74 tuổi kể cho con cháu nghe trong mỗi dịp cúng miếu Bà. Vì ở cách bến thuyền không xa, nên miếu cũng được gọi tên là miếu Bà Thốt Nốt. Hỏi thêm ông Khuynh thì được biết, cụ cố mà ông vừa nhắc đến là cụ Nguyễn Văn Sao. Giọng ông trầm xuống:- “Nếu cụ còn thì năm nay đã 170 tuổi. Khi cụ dời Trảng Bàng lên đây, đã có 2 người con trong đó có ông Nguyễn Văn Nhờ mà tôi kêu bằng ông nội…”. Bây giờ, trong quần thể các ngôi miễu nhỏ ở chung quanh miếu Bà, còn có một ngôi đứng riêng chỗ dành thờ ông cố, người đã được con cháu tôn vinh viết chữ bảng đề tên là miễu thờ ông Cố Lục. Có lẽ chữ Lục có xuất xứ từ “Lục Tà”, tên gọi tỏ ý tôn trọng các ông thần cai quản về đất đai thổ trạch địa phương. Bên cạnh đó còn có các ngôi miễu nhỏ hơn thờ ông Tà, Chiến sĩ, Binh gia và ông Cọp. Ngôi nào cũng được xây theo lối miễu xưa, sàn cao hơn mặt đất chừng tám tấc có tường xây và mái ngói.

Ngày cúng miếu bà Thốt Nốt nhằm 15 và 16 tháng 4 âl. Cũng đủ các lễ nghi: khai hội vào đám, tế điện, cầu an vào ngày hôm trước. Hôm sau có phần hội rình rang với cả múa lân sư và múa mâm vàng. Điều khác xưa là, nay bà con trong ấp chỉ cúng chay, thay vì cúng mặn như hồi khai cơ mở đất. Đời sống dân cư đã khá hơn, nên phẩm vật cúng có phần thịnh soạn. Những mâm bánh trái, hương hoa bày la liệt trước bàn thờ, trong đó có những mâm bánh ít nổi tiếng của đất Thanh Điền, mâm bánh quy bột lọc nước lá dứa xanh biếc và trong veo, nên còn lộ ra màu vàng ươm nhân đậu. Cơm canh có giản dị hơn, gồm vài món canh, xào cùng 5 bộ chén đũa đã xới cơm đợi sẵn. Rượu trắng có chừng một xị gọi là một chút đưa cay. Bên bàn “Hội đồng ngoại” còn sắp xếp một bàn đầy hoa trái. Còn thêm mấy đĩa xôi trắng, chén gạo và chén muối. Có cả bát nhang và bình bông cắm cúc, huệ và sen. Nổi bật là một “mâm vàng” được chồng xếp lên nhau những thứ lễ vật bằng giấy nhiều màu và đẹp mắt.

Ngày cúng miếu Bà cũng là dịp sống dậy các ký ức xa xưa của người cao tuổi, và nhờ thế mà truyền lại các đời sau. Ấy là khi tới đất này, rừng bưng hoang còn đầy rẫy cọp beo, rắn rết. Người ta khai phá rừng hoang thành ruộng rẫy và chăn nuôi gia súc. Trong đêm lạnh rừng hoang, đôi khi còn thấy những cục lửa tự bùng lên, bốc cao tới ngọn cây rồi biến mất. Thời ấy làm gì đã biết đấy là những khí cháy có từ những hố hầm hoang đầy lá mục, than bùn. Vậy nên cứ coi là thần, ban đầu gọi tên là bà Hoả. Miếu thờ được lập nên thờ Bà. Sau có người mách Bà là một trong năm vị ngũ hành nên miếu Bà Hoả trở thành miếu Ngũ hành từ đấy. Dân cư ở ấp Thanh Bình, xã An Bình chuyên về trồng lúa. Theo kinh nghiệm lâu nay, cứ vào độ cúng miếu xong là trời chuyển mưa, nên dịp này cũng là lúc bà con rủ nhau đi bắt mạ. Chừng tháng sau là nhổ mạ lên cấy lúa. Giờ đây cả hai vụ lúa ở đồng đất Thanh Bình đã không làm thế nữa nhưng ai cũng nhớ thuở xưa ông bà vẫn còn giữ tập quán canh tác từ những miền quê gốc miền Bắc, miền Trung.

Muốn tới miếu Bà Thanh Bình, từ ngã tư Thanh Điền cứ theo lộ 787 hướng Gò Chai, qua trường Tiểu học Thanh Phước thì rẽ trái đi thêm khoảng 3 km. Từ lộ 787 xuyên qua ấp Thanh Trung đường đất đỏ trong mưa còn lầy lội khó đi, nhưng từ cổng ấp Văn hoá Thanh Bình trở đi, con đường trở nên êm thuận, đỏ au uốn lượn dưới những bóng tràm, dừa mát rượi. Đôi khi còn gặp những khóm cau vươn cao trong các vuông vườn. Bến Thốt Nốt xưa, giờ chỉ còn vài cụm cây thốt nốt già nua đang muốn nhoi lên khỏi những rặng tràm tơ vạm vỡ. Từ bến, theo rỗng Bà Cầu đã cạn vẫn có thể dùng ghe nhỏ lách đi giữa đôi bờ miên man xanh lúa xuân hè. Gần đấy còn có rỗng Cây Khô, cũng là đường cho ghe thuyền ra sông Vàm Cỏ. Chừng hơn cây số mới ra tới bờ sông. Vài năm nay, hai con “rỗng” này đã bị bồi lắng phù sa nên dù có lúa nhiều nhưng còn khó khăn do thiếu đường vận chuyển. Dân ấp chỉ còn mong Nhà nước hỗ trợ về phương tiện, giúp cho hai con rạch xưa trở lại lưu thông. Đấy cũng là con đường mà khoảng 150 năm trước, những cụ cố của các dòng họ người Việt đến nơi này khai hoang mở đất.

TRẦN VŨ